سرخط خبرها
خانه / ویرایش و ویراستاری

ویرایش و ویراستاری

۰۰۳ویرایش

 

ویرایش و ویراستاری علمی و تخصصی

 

ویرایش علمی به فعالیتی اطلاق می شود که بعد از تدوین اثر علمی و انجام مراحل داوری برای از بین بردن ناموزونی های محتوا و بهبود روند ارتباط انجام می شود. تلاش ویراستار این است که ناصافی ها را رفع کند و برخی خطاهای احتمالی نویسنده برطرف کند بدون اینکه هویت اصلی و ساختار کلی اثر به هم نخورد.

 

انواع ویرایش

پس از پایان کار هر نوشته‌ای، باید سه نوع ویرایش روی آن صورت بگیرد تا آن نوشته از هر نظر پالایش شود:

 

۱. ویرایش فنی

این نوع ویرایش، شامل کارهای زیر است:

۱. ۱ یک‌دست کردن رسم‌الخط کلمات؛ به عنوان مثال، عبارت‌هایی مانند «میرساند»، «بسمه تعالی»، «اینجانب»، «بعرض» و «حضرتعالی» را به صورت درست آن‌ها، یعنی «می‌رساند»، «باسمه تعالی»، «این جانب»، «به عرض» و «حضرت عالی» بنویسیم.

۱. ۲ اصلاح غلط‌های املایی؛ به عنوان مثال‌، کلمه‌هایی مانند «درخاست» و «استحظار» را به صورت «درخواست» و «استحضار» بنویسیم.

۱. ۳ کنترل پاراگراف‌بندی؛ یعنی اینکه چه جمله‌هایی را در کنار هم و در یک پاراگراف قرار بدهیم. همان‌طور که می‌دانیم در یک کتاب، جمله‌هایی که یک مفهوم یا مثال خاص را توضیح می‌دهند، باید پشت سر هم بیایند و یک پاراگراف را تشکیل بدهند. به عنوان مثال، قبل از عبارت‌هایی مثل «بنابراین»، «در این حالت»، «برای این منظور»، «به عبارت دیگر»، «یعنی» و غیره، نباید یک پاراگراف جدید ایجاد کنیم.

۱. ۴ اصلاح یا اعمال نشانه‌گذاری‌های متن؛

۱. ۵ یک‌دست کردن ضبط اعلام، اصطلاحات، آوا نگاشت آن‌ها در صورت لزوم و آوردن معادل لاتین کلمات؛

۱. ۶ اعمال قواعد عددنویسی، فرمول‌نویسی، اعراب‌گذاری و اختصارهای متنی؛

۱. ۷ مشخص کردن حدود نقل‌قول‌ها، وارسی ارجاعات، درستی نشان مآخذ و پانوشت‌ها و یادداشت‌ها؛

۱. ۸ بررسی کالبدشناسی اثر، شامل تمامی نمایه‌ها، جدول‌ها، نمودارها، تصاویر، عکس‌ها، فهرست مطالب، واژه‌نامه و غیره؛ جالب است بدانید که بعضی از انتشاراتی‌های معتبر دنیا مانند انتشارات دانشگاه کمبریج، کسانی را به عنوان Indexer به کار می‌گیرند که فقط کارشان، ایجاد قسمت «نمایه» یک کتاب است؛ هر چند مسئولیت نهایی این قسمت، به عهده نویسنده کتاب است.

۱. ۹ کنترل اندازه و قلم حروف، عنوان فصل‌ها، بخش‌ها و زیربخش‌ها، سربرگ‌ها و نمونه‌خوانی. دقت داشته باشید که منظور از نمونه‌خوانی، غلط‌گیری تایپی است که با وجود اینکه بدیهی‌ترین کار لازم برای یک نوشته قبل از چاپ شدن است، خیلی از نویسندگان و ناشران ایرانی، آن را انجام نمی‌دهند. تعداد غلط‌های تایپی‌ای که در بین کتاب‌های انگلیسی‌ای که تا به حال خوانده‌ام، پیدا کرده‌ام، به اندازه تعداد انگشت‌های یک دست هم نرسیده است؛ اما در مقابل، متأسفانه کتاب‌های فارسی، پر از غلط‌های تایپی است.

نکته خیلی مهمی که در نمونه‌خوانی باید به آن توجه کرد، این است که بهتر است کار نمونه‌خوانی را شخص دیگری غیر از نویسنده کتاب انجام دهد. چون بارها این مطلب را از نویسندگان مختلف شنیده‌ام که چون خودشان، نویسنده متن بوده‌اند، بعضی از جمله‌های کتاب، به جای چشم‌شان، به طور ناخودآگاه با ذهن‌شان مرور می‌شود و بنابراین بسیاری از غلط‌های تایپی کتاب را نمی‌بینند.

 

۲. ویرایش زبانی-ساختاری

۲. ۱ رفع خطاهای دستوری، ساختاری و جمله‌بندی؛ به عنوان مثال، در جمله «مایه افتخار من است که از تجربیات شما بهره‌مند و در کارهایم از آن‌ها استفاده کنم»، باید بعد از «بهره‌مند»، از فعل «شوم» استفاده کنیم؛ چون «بهره‌مند کنم»، معنایی ندارد. بنابراین یکی از هدف‌های ویرایش زبانی-ساختاری، جلوگیری از حذف بدون قرینه فعل‌ها در جمله است. به عنوان مثالی دیگر، می‌توان به کاربرد درست «را» ی مفعولی بعد از مفعول اشاره کرد.

۲. ۲ اصلاح انحراف از زبان معیار و یک‌دست کردن زبان نوشته؛

۲. ۳ ابهام‌زدایی از عبارت‌های نارسا، مبهم، متناقض، نامفهوم و عامیانه؛

۲. ۴ انتخاب برابرهای مناسب برای واژگان غیر فارسی، حذف واژگان، تعابیر و اصطلاحات و عبارت‌های تکراری و زائد، عامیانه، ناقص، نارسا، متضاد و متناقض؛

۲. ۵ کوتاه کردن جمله‌های طولانی؛

۲. ۶ ساده‌سازی و روان‌سازی متن از نظر جمله‌بندی؛

۲. ۷ گزینش واژگان فارسی و برابرهای مناسب.

 

۳. ویرایش تخصصی یا علمی یا محتوایی

۳. ۱ حذف، کاهش یا تلخیص مطالب تکراری، غیرضروری، غیرمستند، مبتذل، نامتعارف، سست و ضعیف؛

۳. ۲ اصلاح، تنظیم و جابه‌جایی مطالب برای انسجام و یک‌دستی نوشتار؛

۳. ۳ افزایش برخی نکات فراموش‌شده، جافتاده در متن یا پاورقی؛

۳. ۴ مقابله متن با اصل (در صورت ترجمه یا تصحیح متون کلاسیک)؛

۳. ۵ توضیح، یادآوری یا پیشنهاد ضروری در پاورقی که البته باید با ذکر کلمه «ویراستار» و با اجازه از نویسنده کتاب باشد.

۳. ۶ بازبینی و تصحیح مطالب نادرست، متناقض و غیرعلمی.

 

همان‌طور که می‌بینید، ویرایش فنی و زبانی-ساختاری را هر کسی که مطالعاتی در این زمینه و زمینه‌های مشابه داشته است، می‌تواند تا حد قابل قبولی انجام دهد؛ اما ویرایش تخصصی یا علمی یا محتوایی، باید توسط شخصی انجام شود که از لحاظ علمی، آشنایی کاملی با موضوع نوشته داشته باشد. به عنوان مثال، اگر قرار است یک کتاب فیزیک، ویرایش علمی شود، این کار باید توسط یک فیزیکدان دیگر که در همان موضوع کتاب، پژوهش می‌کند، انجام شود تا به راحتی بتواند درستی یا نادرستی مطالب کتاب را تشخیص دهد.

 

نکاتی درباره ویراستاری

۱- اعمال سلیقه غیرضروری توسط ویراستار به متن موردی است که در آن نظر شخصی ویراستار به برنامه و رویه و نظر مولف تحمیل می شود. این عمل خارج از اصول حرفه ای و قواعد ویرایش علمی می باشد که می تواند باعث ایجاد مناقشه میان مولف و ویراستار شود. و گاهی برخی نویسندگان قبل از سپردن پروژه به ویراستار تاکید می کنند که اعمال نظری از سوی ویراستار صورت نگیرد.

۲- ممکن است اعمال دخل و تصرف به متن به دلایل زیر بروز کند:

۲-۱- عدم درک صحیح مطلب و تغییر محتوا که به تصور ویراستار نزدیک کردن مطلب به صحت می باشد گاهی بروز می کند. ممکن است این تغییرات اصالت متن را دچار خدشه کند و از زبان ویراستار مطلبی را بیان کند که هرگز با نویسنده نسبت نداشته است.

۲-۲- گاهی ویراستار محتوای متن را به سمتی می برد که سمت و سوی فکری شخصی وی می باشد. گاهی ممکن است این عمل به صورتی ظریف و خاص صورت بگیرد که درک آن به سادگی میسر نیست. هیچ توافق قطعی و قانونی درباره میزان دخالت ویراستار وجود ندارد و صرفاً یک قاعده حرفه ای بر اساس توانایی و دقت ویراستار می باشد. اما به نقلی از یکی از محققین کارکشته نباید در مجموع اعمال نظر ویراستار به متن بیش از ۲۵ درصد شود.

نهایتاً می توان گفت که یک ویراستار به منظور بهبود ساختار یک اثر برای انتقال بهتر تفکرات مولف مجاز به اعمال نظراتی در متن یا اثر می باشد.

 

 

خدمات ویراستاری تخصصی گروه علم ما

گروه علم ما ویراستاری را به صورت کاملا تخصصی ارائه می کند، و بر اساس ۳مدل ویراستاری و رعایت نکات ذکر شده انجام می دهد، بدین صورت توانسته است به کمترین غلط های املایی و ناموزونی برسد و همچنین بدون تغییر در متن و مفهوم اصلی متنی شیوا و کامل تحویل بدهد.

 

سفارشات خود را از طریق فرم ثبت سفارش بارگذاری کنید.

 

برای دیدن مقالات آموزشی و رایگان علمی پژوهشی اینجا کلیک کنید.