علم ما مشاوره و کوچ فردی و کسب و کار، لایف و بیزینس کوچینگ 
آدا لاولیس | اولین برنامهنویس تاریخ
معرفی و زندگی نامه زنان قدرتمند جهان
تصور کنید در قرن نوزدهم زندگی میکنید؛ زمانی که نه خبری از لپتاپ است، نه تلفن هوشمند و نه حتی رایانهای که بتواند یک محاسبه ساده را با فشار دادن چند دکمه انجام دهد. ماشینها بیشتر برای کارهای مکانیکی ساخته میشوند و «برنامهنویسی» هنوز واژهای ناشناخته است.
حالا در چنین دنیایی، زنی را تصور کنید که درباره آیندهای حرف میزند که هنوز وجود ندارد؛ آیندهای که در آن ماشینها میتوانند فراتر از محاسبات ساده عمل کنند.
نام این زن آدا لاولیس بود؛ زنی که بیش از ۱۵۰ سال پیش، الگوریتمی برای یک ماشین محاسباتی نوشت و به همین دلیل بسیاری او را نخستین برنامهنویس تاریخ میدانند.
اما داستان آدا فقط داستان یک الگوریتم نیست. داستان زنی است که در زمانی که هنوز کسی نمیدانست رایانه قرار است چه باشد، توانست آینده آن را تصور کند. با علم ما همراه باشید.
دختری که با دو جهان متفاوت بزرگ شد
آگوستا آدا کینگ، کنتس لاولیس، در سال ۱۸۱۵ در انگلستان متولد شد. او دختر لرد بایرون، شاعر مشهور انگلیسی، بود؛ اما رابطه نزدیکی با پدرش نداشت و بیشتر تحت تاثیر مادرش بزرگ شد.
مادر آدا علاقه زیادی به ریاضیات و منطق داشت و تلاش کرد دخترش به جای آنکه فقط در دنیای ادبیات و شعر غرق شود، با علوم و استدلال نیز آشنا شود.
شاید همین ترکیب عجیب بود که بعدها شخصیت آدا را شکل داد: ذهنی منطقی، اما تخیلی و رویاپرداز.
او فقط نمیخواست بداند یک چیز چگونه کار میکند؛ میخواست بداند چه چیزهایی ممکن است در آینده با آن انجام شود.
و همین تفاوت، قرار بود زندگی او را تغییر دهد.
ملاقات با مردی که یک ماشین عجیب در سر داشت
در سالهای جوانی، آدا با دانشمندان و متفکران مختلف آشنا شد. اما یکی از مهمترین ملاقاتهای زندگی او با ریاضیدانی به نام چارلز ببیج بود.
ببیج روی ایدهای بسیار عجیب کار میکرد: ساخت ماشینی که بتواند محاسبات پیچیده را به شکل خودکار انجام دهد.
نام این ماشین، «ماشین تحلیلی» بود.
در آن زمان چنین ایدهای تقریبا شبیه خیالپردازی به نظر میرسید. تصور ماشینی که بتواند مجموعهای از دستورها را دریافت کند و بر اساس آنها محاسبه انجام دهد، برای بسیاری از مردم قابل درک نبود.
اما آدا چیزی در این ایده دید که دیگران کمتر میدیدند.
او فقط یک ماشین محاسبه ندید.
او آینده را دید.
جایی که آدا فراتر از ماشین را دید
ببیج بیشتر به ساخت ماشین و تواناییهای فنی آن علاقه داشت، اما آدا پرسشهای بزرگتری مطرح میکرد.
اگر ماشین میتواند اعداد را پردازش کند، آیا میتواند چیزهای دیگری را هم پردازش کند؟
آیا میتوان دستورهایی به آن داد که قدمبهقدم اجرا شوند؟
آیا یک ماشین میتواند روزی موسیقی تولید کند؟
آیا میتواند با نمادها کار کند؟
این پرسشها برای قرن نوزدهم بسیار جلوتر از زمان خود بودند.
در حقیقت، آدا متوجه نکتهای شد که بعدها یکی از پایههای دنیای رایانه شد:
رایانه فقط یک ماشین برای محاسبه عددها نیست؛ ماشینی است که میتواند دستورها و اطلاعات را پردازش کند.
همین نگاه، آدا را از یک ریاضیدان معمولی فراتر برد.
یادداشتی که تاریخ را تغییر داد
در سال ۱۸۴۳ اتفاقی افتاد که در نگاه اول شاید چندان مهم به نظر نرسد، اما بعدها مشخص شد یکی از نقاط عطف تاریخ بوده است.
آدا لاولیس مقالهای را که مهندس و ریاضیدان ایتالیایی لوئیجی منابریا درباره «ماشین تحلیلی» چارلز ببیج نوشته بود، به انگلیسی ترجمه کرد. اما آدا به یک مترجم ساده قانع نشد. او هنگام ترجمه، ایدههای خودش را نیز به متن اضافه کرد و مجموعهای از توضیحات و یادداشتهای مفصل نوشت.
این یادداشتها با حروف انگلیسی A تا G مشخص شده بودند و در مجموع، بخش بسیار مهمی از مقاله را تشکیل میدادند. در واقع، یادداشتهای آدا تقریبا سه برابر متن مقاله اصلی بودند.
و اینجا بود که داستان وارد مرحلهای تازه شد.
آدا فقط درباره ماشین توضیح نداد؛ به آن «دستور» داد.
یکی از مهمترین یادداشتهای آدا، یادداشت G بود. او در این بخش توضیح داد که چگونه میتوان از ماشین تحلیلی برای محاسبه اعداد برنولی استفاده کرد.
اما نکته مهم این بود که آدا صرفا نتیجه یک محاسبه را ارائه نکرد. او مراحل انجام محاسبه را به ترتیب مشخص کرد؛ یعنی مجموعهای از دستورها که ماشین، در صورت ساختهشدن، میتوانست بر اساس آنها عمل کند.
برای درک اهمیت این موضوع، تصور کنید به جای اینکه به یک انسان بگویید:
«عدد موردنظر را حساب کن.»
به او یک دستورالعمل دقیق بدهید:
مرحله اول: این مقدار را دریافت کن.
مرحله دوم: آن را با مقدار دیگری ترکیب کن.
مرحله سوم: نتیجه را در محاسبه بعدی استفاده کن.
مرحله چهارم: این روند را برای چند مرحله تکرار کن.
مرحله پنجم: نتیجه نهایی را ارائه بده.
این دقیقا همان نوع تفکری است که بعدها در برنامهنویسی اهمیت پیدا کرد: تبدیل یک مسئله پیچیده به مجموعهای از دستورهای دقیق و قابل اجرا.
آدا واقعا چه چیزی نوشت؟
گاهی گفته میشود آدا لاولیس «اولین برنامه کامپیوتری تاریخ» را نوشت. این تعبیر رایج است، اما باید یک نکته تاریخی را در نظر گرفت: ماشین تحلیلی ببیج در زمان زندگی آدا به طور کامل ساخته نشده بود.
بنابراین آدا برنامهای را روی یک رایانه واقعی اجرا نکرد.
آنچه او انجام داد، طراحی یک الگوریتم برای ماشینی بود که هنوز ساخته نشده بود.
همین موضوع، داستان او را حتی جذابتر میکند.
آدا داشت برای ماشینی دستورالعمل مینوشت که خودش هرگز آن را به شکل کامل ندید.
چرا اعداد برنولی مهم بودند؟
اعداد برنولی دنبالهای از اعداد هستند که در ریاضیات، بهویژه در نظریه اعداد و برخی محاسبات ریاضی، کاربرد دارند. محاسبه آنها نیز میتواند به مجموعهای از مراحل دقیق نیاز داشته باشد.
آدا از این مسئله بهعنوان نمونهای استفاده کرد تا نشان دهد ماشین تحلیلی ببیج فقط یک ماشین جمع و تفریق نیست؛ میتواند مجموعهای از عملیات را طبق دستورهای از پیش تعیینشده انجام دهد.
در واقع، او به جای اینکه فقط بگوید «این ماشین میتواند محاسبه کند»، نشان داد:
«این ماشین میتواند یک فرایند محاسباتی را دنبال کند.»
و این تفاوت بسیار بزرگی بود.
چیزی شبیه یک برنامه، پیش از تولد رایانه
اگر امروز بخواهیم برای یک رایانه برنامهای بنویسیم، به آن دستور میدهیم که چه کاری را، در چه ترتیبی و با چه دادههایی انجام دهد.
آدا نیز با زبان و امکانات ریاضی قرن نوزدهم، ایدهای مشابه را برای ماشین تحلیلی مطرح کرد.
او در حقیقت میان مسئله ریاضی و دستورهای قابل اجرای ماشین پل زد.
به همین دلیل است که بسیاری از تاریخنگاران فناوری، یادداشت G او را یکی از نخستین نمونههای برنامهنویسی میدانند.
اما شاهکار واقعی آدا چیز دیگری بود
آدا یک قدم از محاسبه هم جلوتر رفت!
شاید شگفتانگیزترین قسمت ماجرا این باشد که آدا خیلی زود متوجه شد چنین ماشینی میتواند فراتر از اعداد حرکت کند.
او استدلال کرد که اگر بتوان قوانین و روابط را به شکلی مناسب به ماشین منتقل کرد، شاید ماشین تحلیلی بتواند با نمادها، الگوها و حتی موسیقی نیز سروکار داشته باشد.
در آن زمان، این تصور بسیار جلوتر از فناوری موجود بود.
ببیج بیشتر به این فکر میکرد که ماشین چگونه محاسبات را انجام دهد؛ اما آدا به این فکر میکرد که اگر ماشین بتواند دستورها را اجرا کند، در آینده چه کارهایی ممکن است انجام دهد.
و همینجا بود که آدا از یک ریاضیدان صرف فراتر رفت.
او یکی از نخستین کسانی بود که به این موضوع فکر کرد که یک ماشین محاسباتی میتواند چیزی بیش از یک ماشین حساب بسیار قدرتمند باشد.
شاید به همین دلیل است که وقتی امروز به تاریخ برنامهنویسی نگاه میکنیم، نام آدا لاولیس همچنان در نقطهای ویژه قرار دارد: او برای ماشینی که هنوز وجود نداشت، برنامهای طراحی کرد و همزمان تواناییهایی را برای آن تصور کرد که جهان فناوری بیش از یک قرن بعد تازه به آنها نزدیک شد.
آیندهای که آدا هرگز ندید
زندگی آدا لاولیس کوتاه بود.
او در سال ۱۸۵۲، در ۳۶سالگی، درگذشت.
او هرگز رایانه مدرن را ندید. اینترنت را ندید. گوشی هوشمند را ندید. حتی ماشینی را که دربارهاش مینوشت، به شکل کامل و عملی مشاهده نکرد.
اما ایدههایش سالها بعد دوباره مورد توجه قرار گرفتند.
وقتی دنیای رایانه در قرن بیستم به سرعت رشد کرد، نام آدا لاولیس بیش از پیش مطرح شد و بسیاری او را نخستین برنامهنویس تاریخ نامیدند.
امروز نیز زبان برنامهنویسی Ada به افتخار او نامگذاری شده است.
زنی که در دورانی زندگی میکرد که رایانه هنوز وجود خارجی نداشت، بعدها به یکی از نمادهای تاریخ برنامهنویسی تبدیل شد.
آدا لاولیس؛ درس بزرگ یک ذهن متفاوت
داستان آدا لاولیس فقط درباره ریاضیات، ماشینها یا برنامهنویسی نیست.
داستان او درباره دیدن چیزی است که هنوز وجود ندارد.
بسیاری از مردم وقتی با یک ابزار جدید روبهرو میشوند، میپرسند:
«این وسیله الان چه کاری انجام میدهد؟»
اما آدا سوال متفاوتی داشت:
«این وسیله در آینده چه کارهایی میتواند انجام دهد؟»
همین تفاوت کوچک میان دو سوال، گاهی فاصله میان یک استفادهکننده و یک پیشگام را میسازد.
او به چیزی نگاه کرد که دیگران یک ماشین محاسباتی میدیدند و در آن، امکان خلق یک دنیای کاملا جدید را پیدا کرد.
گاهی آینده را کسانی میسازند که زودتر آن را میبینند
آدا لاولیس بیش از ۱۵۰ سال پیش الگوریتمی نوشت که بسیاری آن را نخستین برنامه رایانهای تاریخ میدانند. اما میراث واقعی او فراتر از چند خط دستور ریاضی است.
او به ما یاد داد که نوآوری فقط ساختن یک ابزار جدید نیست؛ گاهی توانایی تصور کردن کاربردهایی است که هنوز هیچکس به آنها فکر نکرده است.
آدا در دورهای زندگی کرد که رایانه هنوز متولد نشده بود، اما ذهنش قدمها جلوتر حرکت میکرد.
شاید مهمترین درس داستان او همین باشد:
اگر فقط به امکانات امروز نگاه کنیم، آینده برایمان ناشناخته میماند؛ اما اگر جرئت کنیم فراتر از امکانات امروز فکر کنیم، شاید بتوانیم چیزی را ببینیم که هنوز برای دیگران قابل مشاهده نیست.
و شاید به همین دلیل است که نام آدا لاولیس، بیش از یک قرن پس از مرگش، هنوز در دنیای فناوری زنده است؛
زنی که قبل از آنکه عصر رایانه آغاز شود، بخشی از آینده آن را نوشته بود.
نقشه راه زنان قدرتمند (کلیک کنید)
آرشیو زندگینامه زنان قدرتمند (کلیک کنید)
مینی دوره رایگان زنان قدرتمند (کلیک کنید)
برای اشتراک گذاری این صفحه کلیک کنید: واتساپ / تلگرام
