مریم میرزاخانی | برنده مدال فیلدز

معرفی و زندگی نامه زنان قدرتمند جهان

در دنیایی که گاه سکوت، بلندترین فریادها را در خود می‌پوشاند، چشمانی هستند که با نگاهی متفاوت، جهانی دیگر را می‌نگرند و دستانی هستند که با لمسِ صبورانه‌ی تاریکی، نقشی از نور می‌آفرینند. این روایت، سرگذشت زنی است که جهان را نه از پشت پنجره‌ی معمول، که از منشور تجربه‌ای عمیق و متمایز درک کرد. مریم میرزاخانی، نامی که امروز در آسمان ریاضیات و در قلب تاریخ ایران می‌درخشد، ریشه در خاک پرورش کودکی دارد که ذهنِ جستجوگرش، از همان آغاز، نشانه‌هایی از یک مسیر استثنایی را نمایان می‌کرد.

این زندگینامه، تنها دنباله‌ای از تاریخ تولد، تحصیل و دستاوردها نیست؛ بلکه تلاشی است برای واکاوی سفرِ انسانی یک نابغه. سفری از کوچه‌های تهران تا سالن‌های بزرگ دانشگاه‌های جهان، از کشف شوق حل مسئله تا اوج گرفتن بر فراز قله‌های دشوار هندسه.

این مقاله، قصه‌ی پیروزی‌ها را روایت می‌کند، اما از شکست‌ها، تردیدها و مبارزات شخصی نیز چشم نمی‌پوشد. این قصه‌ی کسی است که “ذهن پیچیده‌ای برای ساده‌کردنِ پیچیده‌ترین مسائل” داشت و روحیه‌ای که تا آخرین لحظات، با امید و شجاعت با زندگی رقصید.

پس در این سفر با علم ما سهیم شوید؛ سفری برای شناخت انسانی که نه تنها نخستین زن برنده‌ی مدال فیلدز شد، که نمادی از اراده، نبوغ و عشق به دانستن گشت. او نشان داد که گاهی یک ذهن کنجکاو و یک قلم، می‌تواند بر پهنه‌ی کاغذ، جهانی بیافریند که تا ابد الهام‌بخش نسل‌های بعد باشد. این است زندگی مریم میرزاخانی؛ گنجینه‌ای از آموزه‌هایی که مرز نمی‌شناسد و نوری که هرگز نخواهد مرد.

کودکی و نوجوانی

مریم در 13 اردیبهشت 1356 در تهران متولد شد. پدرش، احمد میرزاخانی، مهندس الکترونیک و رئیس هیئت مدیره سازمان آموزشی نیکوکاری رعد بود. میرزاخانی، پس از اتمام دوره‌ی دبستان خود، وارد مدرسه فرزانگان تهران شد و دوره دبیرستان خود را نیز در همین مدرسه به پایان برد.

مریم میرزاخانی در سال سوم دبیرستان (1373) پس از دریافت مدال طلای المپیاد ریاضی کشوری، با کسب 41 امتیاز مدال طلای المپیاد جهانی ریاضی هنگ کنگ را از آن خود کرد. و یک سال بعد، توانست با کسب 42 امتیاز یعنی نمره کامل، بار دیگر مدال طلای المپیاد جهانی ریاضی را که این بار در کشور کانادا برگزار می‌شد، از آن خود کند. به این ترتیب او نخستین دختری بود که توانست مدال طلای المپیاد جهانی ریاضی را از آن خود کند و نخستین فردی بود که در المپیاد نمره کامل را دریافت کرد.

از صنعتی شریف تا هاروارد 

میرزاخانی، پس از اتمام دوران دبیرستان، وارد دانشگاه صنعتی شریف شد. او برای انتخاب رشته دانشگاهی‌اش هیچ شکی نداشت و مطمئن بود که نمی‌خواهد طبق انتظارها، رشته مهندسی برق را برگزیند. وی عاشق ریاضی بود و بین گرایش‌های مختلف ریاضیات دانشگاهی، به ریاضی محض تمایل بیشتری داشت. او مدرک کارشناسی ارشد خود را در سال 1378 در رشته ریاضی از این دانشگاه دریافت کرد.

پس از آن برای ادامه تحصیلاتش به آمریکا رفت و وارد دانشگاه هاروارد شد. او در سال 1383 دکترای ریاضی خود را زیر نظر پروفسور کرتیس مک مولن دریافت کرد. و بلافاصله به عنوان محقق در موسسه ریاضیات کلی و به عنوان پروفسور ریاضی در دانشگاه پرینستون آمریکا مشغول به کار شد. پس از چهار سال و ارتقاء از درجه استادیاری، در سال 1387 او به عنوان استاد تمام در دانشگاه استنفورد مشغول به تدریس شد.

سطوح هذلولی

مریم میرزاخانی در سال 1378 با پیشنهاد محاسبه عمق حلقه‌های ترسیم شده روی سطوح هذلولی، بهترین راه حل مشکلی که ریاضیدانان سال‌ها در پی حل آن بودند، یعنی یافتن راهی عملی و کاربردی برای حساب کردن حجم فرم های هندسی هذلولی، چشم‌ها را به خود خیره کرد. او معتقد بود که جهان از قوانین هندسه هذلولی پیروی می‌کند، به همین علت برای محاسبه اشکالی که فرم هندسی مرتبی ندارند، می‌توان با رسم حلقه‌هایی روی سطوح آنها، حجم دقیق آنها را حساب کرد.

این روش، اثبات جدیدی برای تئوری‌های ادوارد ویتن و ماکسیم کنتسویچ در مورد تعداد نقاط متقاطع سطوح پیمان‌های در فضاهای هندسی هذلولی به شمار می‌آمد.

ازدواج

میرزاخانی در سال 1384 با یان وندارک، استاد و دانشیار ریاضی دانشگاه استنفورد و پژوهشگر علوم کامپیوتر مرکز تحقیقاتی آی بی ام ازدواج کرد. آنها صاحب یک دختر به نام آناهیتا شدند.

در سال 1384 مجله پاپیولار ساینس آمریکا او را به عنوان یکی از 10 ذهن برتر جوان جهان برگزید. و در سال 1388 انجمن ریاضی آمریکا، جایزه بلومنتال را به پاس دستاوردهای او در علم ریاضی، به او تقدیم کرد و دلایل اعطای این جایزه را خلاقیت بی‌نظیر و رساله دکترای نوآورانه‌ی او دانست.

تحقیقات

در سال 1389 میرزاخانی توانست نظریه شار زلزله ویلیام ترستن را روی فضای تایشمولر به اثبات برساند. شار زلزله برای مدت‌ها به عنوان مسئله ای بی پاسخ در ریاضی شناخته می‌شد.

در سال 1393 مریم میرزاخانی به همراه الکس اسکین و امیر محمدی، ثابت کرد که ژئودزیک های مختلط و بستارهای آنها، برخلاف آن چه گفته می‌شود، نامنظم یا فرکتال نیستند، بلکه به طرز شگفت انگیزی منظم‌اند. آنها ثابت کردند که بستارهای ژئودزیک مختلط، خاصیت جبری دارند و می‌توانند به صورت چند جمله‌ای تعریف شوند، به همین دلیل غیرمنعطف‌‌اند. این نتایج شبیه به نظریات مارینا راتنر در دهه 1990 میلادی بود.

جایزه فیلدز

مریم میرزاخانی در سال 1393 به سبب تحقیقاتش، برنده جایزه فیلدز شد. جایزه فیلدز معتبرترین نشان علمی ریاضیات است که هر چهار سال یک بار به برترین دانشمندان علم ریاضی زیر 40 سال اعطا می‌شود. میرزاخانی نخستین زنی بود که در جهان موفق به دریافت این جایزه شد. در آن زمان او 37 سال داشت. در پی دریافت این جایزه، حسن روحانی رئیس جمهور ایران و دکتر فرجی دانا وزیر وقت علوم ایران، این موفقیت را به او تبریک گفتند.

مریم میرزاخانی در مه سال 2016 به عضویت در آکادمی ملی علوم برگزیده شد. او نخستین زن ایرانی است که به عضویت در این آکادمی برگزیده می‌شود.

وی در آوریل سال 2017 میلادی به عضویت آکادمی علوم و هنر آمریکا درآمد. مراسم معارفه او قرار بود در اکتبر همان سال برگزار شود.

بیماری و درگذشت

در تیر ماه سال 1396 اعلام شد که مریم میرزاخانی به علت سرطان سینه در بیمارستان بستری شده است. او از چهار سال پیش به این بیماری مبتلا بود و این سرطان به مغز استخوان او سرایت کرده بود، به همین علت نیز والدینش برای عیادت او به آمریکا رفته بودند. سرانجام در تاریخ 24 تیر سال 1396 مریم میرزاخانی چشم از جهان فروبست.

خبر درگذشت این دانشمند بزرگ ریاضیات در طی یک روز توسط اغلب رسانه‌های بین المللی پوشش داده شد. انتشار این خبر در شبکه‌های اجتماعی و واکنش‌های گسترده به این ضایعه تاثر برانگیز به حدی بود که هشتگ نام مریم میرزاخانی در روز جاری به رتبه دهم توییتر رسید. دکتر حسن روحانی، رییس جمهور ایران، در پیامی درگذشت مریم میرزاخانی را تسلیت گفت و او را نقطه عطفی در معرفی همت زنان و جوانان ایرانی دانست.

اتحادیه بین المللی انجمن‌های ریاضی جهان با پیشنهاد کمیته زنان انجمن ریاضی ایران، روز تولد این ریاضیدان بزرگ در سوم می (13 اردیبهشت) را روز جهانی زن در ریاضیات نامگذاری کرد.

در 8 مارس و به مناسبت روز زن نام «مریم میرزاخانی» دانشمند ایرانی به پیشنهاد دانشجویان «دانشگاه فنی برلین» بر یکی از خیابان‌های این شهر گذاشته شد.

جمع بندی

در این مقاله، با دختری همراه شدیم که رویاهایش فراتر از مرزهای معمول پرواز کرد. با دانشجویی که پشتکارش مصالح بنای موفقیت‌های آینده شد، و با زنی که با وجود همه‌ی موانع و دشواری‌ها، نه تنها در دنیای مردانه‌ی ریاضیات ناب جایگاه بی‌بدیلی ساخت، که با تواضع و مادری، معنای عمیق‌تری از زندگی و موفقیت را به نمایش گذاشت. او به ما آموخت که نبوغ، زمانی جاودانه می‌شود که با اشتیاقی سوزان، تلاشی خستگی‌ناپذیر و قلبی بزرگ همراه باشد.

نقشه راه زنان قدرتمند (کلیک کنید)

آرشیو زندگی‌نامه زنان قدرتمند (کلیک کنید)

مینی دوره رایگان زنان قدرتمند (کلیک کنید)

برای اشتراک گذاری این صفحه کلیک کنید:  واتس‌اپ /  تلگرام