علم ما مشاوره و کوچ فردی و کسب و کار، لایف و بیزینس کوچینگ 
لیزه مایتنر، نابغه بی‌نوبل
معرفی و زندگی نامه زنان قدرتمند جهان
تصور کنید تمام عمرتان را صرف کشف یکی از بزرگ‌ترین رازهای جهان کنید. سال‌ها در آزمایشگاه بمانید، با تبعیض بجنگید، از کشورتان فرار کنید و حتی در سخت‌ترین شرایط، دست از علم نکشید. سرانجام به کشفی برسید که مسیر تاریخ بشر را تغییر می‌دهد. اما وقتی نوبت به تقدیر می‌رسد، نام همکارتان روی جایزه ثبت می‌شود و نام شما به حاشیه می‌رود.
این داستان لیزه مایتنر است. زنی که به فهم یکی از شگفت‌انگیزترین پدیده‌های فیزیک کمک کرد: شکافت هسته‌ای. زنی که نه جنگ توانست متوقفش کند، نه تبعیض جنسیتی و نه بی‌عدالتی علمی. او شاید جایزه نوبل را دریافت نکرد، اما نامش برای همیشه در تاریخ علم باقی ماند. در این داستان با علم ما همراه باشید.
دختری که نمی‌خواست به محدودیت‌های زمانه‌اش تن بدهد
لیزه مایتنر در ۷ نوامبر ۱۸۷۸ در وین در خانواده‌ای هشت فرزندی به دنیا آمد. در آن دوران، مسیر تحصیل برای دختران چندان هموار نبود. بسیاری از خانواده‌ها تصور می‌کردند آموزش عالی برای زنان ضرورتی ندارد و دانشگاه‌ها نیز فرصت‌های محدودی در اختیار آن‌ها قرار می‌دادند.
اما لیزه از همان کودکی ذهنی پرسشگر داشت. او به دنبال پاسخ سوالاتی بود که دیگران شاید حتی به فکر پرسیدنشان هم نمی‌افتادند. دنیای اعداد، قوانین طبیعت و رازهای جهان برایش جذابیتی فراتر از زندگی روزمره داشت.
او برخلاف انتظارات جامعه، تصمیم گرفت مسیر علم را دنبال کند. برای رسیدن به این هدف، ابتدا مجبور شد به‌صورت خصوصی درس بخواند و خود را برای امتحانات ورودی دانشگاه آماده کند؛ زیرا در آن زمان دختران در اتریش به‌آسانی نمی‌توانستند وارد دانشگاه شوند.
سرانجام در سال ۱۹۰۱ وارد دانشگاه وین شد و فیزیک خواند. پنج سال بعد، مدرک دکترای خود را دریافت کرد.
اما گرفتن مدرک پایان مبارزه نبود. تازه آغاز راهی بود که قرار بود بارها استعداد او را در برابر پیش‌داوری‌های دیگران قرار دهد.
وقتی استعداد زنانه پشت درهای بسته می‌ماند!
لیزه برای ادامه فعالیت علمی به برلین رفت؛ شهری که در آن زمان یکی از مراکز مهم پژوهش‌های علمی اروپا بود.
او در دانشگاه برلین به سخنرانی‌های ماکس پلانک، فیزیکدان برجسته، علاقه‌مند شد و توانست توجه او را جلب کند. با این حال، ورود به محیط دانشگاهی برای زنی جوان در آن دوران آسان نبود.
در ابتدا اجازه نداشت مانند دانشجویان مرد از امکانات آزمایشگاه استفاده کند. حتی برای انجام آزمایش‌ها مجبور بود از فضای محدود و جداگانه‌ای در زیرزمین موسسه استفاده کند.
تصور کنید دانشمندی با استعداد و انگیزه فراوان، به‌جای آنکه صرفا بر پژوهش خود تمرکز کند، مجبور باشد هر روز با این واقعیت روبه‌رو شود که جنسیتش برای دیگران از توانایی علمی‌اش مهم‌تر است.
اما لیزه تسلیم نشد.
او در همان شرایط دشوار به پژوهش ادامه داد و به‌تدریج توانست جایگاه علمی خود را تثبیت کند. در همین دوران با شیمیدانی جوان به نام اتو هان آشنا شد؛ همکاری‌ای که نزدیک به سه دهه ادامه یافت و سرانجام به یکی از مهم‌ترین همکاری‌های تاریخ علم تبدیل شد.
همکاری‌ای که جهان را تغییر داد
لیزه مایتنر و اتو هان در زمینه پرتوزایی و ساختار اتم پژوهش می‌کردند. آن‌ها سال‌ها در کنار یکدیگر روی عناصر رادیواکتیو و رفتار هسته اتم کار کردند.
مایتنر فیزیکدانی برجسته بود و هان در شیمی مهارت داشت. ترکیب این دو تخصص باعث شد همکاری آن‌ها نتایج مهمی به همراه داشته باشد.
آن‌ها به‌تدریج به یکی از گروه‌های شناخته‌شده پژوهشی در اروپا تبدیل شدند.
اما موفقیت علمی آن‌ها در جامعه‌ای اتفاق می‌افتاد که هنوز زنان را به‌عنوان دانشمندانی هم‌سطح مردان نمی‌پذیرفت. لیزه با وجود مشارکت اساسی در پژوهش‌ها، بارها با محدودیت‌های شغلی و تبعیض روبه‌رو شد.
با این حال، او به کارش ادامه داد. برایش حقیقت علمی مهم‌تر از تایید دیگران بود.
هیچ‌کس در آن زمان نمی‌دانست پژوهش‌های این دو دانشمند قرار است به کشفی منتهی شود که نه‌تنها فیزیک، بلکه آینده جهان را تغییر خواهد داد.
فرار از کشوری که دیگر جایی برای او نداشت
در سال ۱۹۳۳، با قدرت گرفتن حکومت نازی در آلمان، شرایط برای دانشمندان یهودی به‌شدت دشوار شد.
لیزه مایتنر که اصالت یهودی داشت، با وجود سال‌ها فعالیت علمی در آلمان، به‌تدریج امنیت شغلی و شخصی خود را از دست داد.
او در سال ۱۹۳۸، پس از الحاق اتریش به آلمان نازی، دیگر نمی‌توانست در آن کشور بماند. خطر بازداشت و آزار جدی بود.
در نهایت، در ماه ژوئیه ۱۹۳۸، مجبور شد با کمک همکارانش به‌طور مخفیانه از آلمان فرار کند و به سوئد پناه ببرد.
این فرار به معنای ترک خانه، آزمایشگاه، دوستان و تمام زندگی‌ای بود که طی سال‌ها ساخته بود.
او در آن زمان ۵۹ سال داشت. سنی که بسیاری از افراد ترجیح می‌دهند حاصل سال‌ها تلاششان را به ثمر بنشانند، اما لیزه مجبور شده بود همه‌چیز را از نو آغاز کند.
با وجود این، حتی تبعید هم نتوانست ارتباط او را با علم قطع کند.
کشفی بزرگ در روزهای دوری و تنهایی
پس از فرار لیزه به سوئد، همکاری او با اتو هان از راه دور ادامه یافت. هان و همکار دیگرش، فریتس اشتراسمان، در آلمان آزمایش‌هایی روی اورانیوم انجام می‌دادند.
آن‌ها با بمباران اورانیوم توسط نوترون‌ها، به نتیجه‌ای عجیب رسیدند: به‌جای تولید عناصر سنگین‌تر، در محصولات آزمایش ماده‌ای به نام باریم پیدا کردند؛ عنصری بسیار سبک‌تر از اورانیوم.
این نتیجه با تصورات رایج آن زمان درباره رفتار هسته اتم سازگار نبود.
هان نمی‌توانست توضیح دهد چگونه چنین اتفاقی ممکن است. او در دسامبر ۱۹۳۸، نتایج آزمایش را برای لیزه مایتنر فرستاد.
لیزه در آن زمان در سوئد زندگی می‌کرد و کریسمس را در کنار برادرزاده‌اش، اتو فریش، که او هم فیزیکدان بود، می‌گذراند.
آن دو درباره نتایج آزمایش به گفت‌وگو پرداختند. مایتنر با تکیه بر دانش عمیق خود از فیزیک هسته‌ای، به این نتیجه رسید که هسته اورانیوم ممکن است به دو بخش کوچک‌تر تقسیم شده باشد.
این اتفاق برخلاف تصور رایج آن زمان بود. دانشمندان می‌دانستند هسته اتم می‌تواند تغییر کند، اما شکافته شدن آن به دو هسته تقریبا هم‌اندازه، پدیده‌ای کاملا متفاوت بود.
لیزه و برادرزاده‌اش محاسبات را انجام دادند و متوجه شدند بخشی از جرم هسته در این فرایند به انرژی تبدیل می‌شود.
آن‌ها فهمیدند که این تقسیم هسته می‌تواند مقدار عظیمی انرژی آزاد کند.
مایتنر و فریش در مقاله‌ای علمی که در سال ۱۹۳۹ منتشر شد، این پدیده را از نظر نظری توضیح دادند و فریش نام «شکافت هسته‌ای» را برای آن به کار برد.
در آن لحظه، یکی از مهم‌ترین رازهای فیزیک قرن بیستم آشکار شده بود.
وقتی نام یک مرد روی جایزه نشست
کشف شکافت هسته‌ای حاصل مجموعه‌ای از آزمایش‌ها و تحلیل‌های علمی بود. اتو هان و فریتس اشتراسمان شواهد شیمیایی مهمی به دست آورده بودند و لیزه مایتنر و اتو فریش توضیح فیزیکی این پدیده را ارائه کردند.
با این حال، وقتی در سال ۱۹۴۴ جایزه نوبل شیمی برای کشف شکافت هسته‌ای اعطا شد، نام اتو هان به‌تنهایی در فهرست برندگان قرار گرفت.
نامی از لیزه مایتنر در میان دریافت‌کنندگان جایزه نبود.
این اتفاق برای بسیاری از تاریخ‌نگاران علم و پژوهشگران، نمونه‌ای مهم از نادیده گرفته شدن سهم زنان در دستاوردهای علمی شد.
مایتنر نه‌تنها در پژوهش‌های اولیه سال‌ها مشارکت داشت، بلکه درک نظری پدیده‌ای را ممکن کرده بود که بدون آن، اهمیت واقعی نتایج آزمایشگاهی به‌خوبی روشن نمی‌شد.
البته باید به این نکته توجه کرد که جایزه نوبل به‌طور رسمی برای کشف تجربی شکافت هسته‌ای به هان تعلق گرفت؛ اما حذف سهم علمی مایتنر از این تقدیر، یکی از بحث‌برانگیزترین اتفاقات تاریخ جایزه نوبل باقی ماند.
شاید تلخ‌ترین بخش داستان این بود که زنی که سال‌ها در کنار همکارش برای پیشرفت علم تلاش کرده بود، درست در لحظه ثبت یکی از بزرگ‌ترین دستاوردهای مشترکشان، از مرکز توجه کنار گذاشته شد.
او می‌توانست سازنده بمب اتم باشد، اما نخواست
کشف شکافت هسته‌ای خیلی زود توجه دانشمندان و دولت‌ها را به کاربردهای نظامی آن جلب کرد.
در جریان جنگ جهانی دوم، پروژه منهتن برای ساخت نخستین بمب اتمی آغاز شد. دانشمندان زیادی از کشورهای مختلف در این پروژه حضور داشتند.
از لیزه مایتنر نیز دعوت شد تا در این پروژه مشارکت کند، اما او نپذیرفت.
او نمی‌خواست دانش و سال‌ها تلاش علمی‌اش در ساخت سلاحی به کار گرفته شود که می‌توانست جان انسان‌های بی‌شماری را بگیرد.
او بعدها در پاسخ به این پرسش که چرا در ساخت بمب اتمی شرکت نکرده است، بر مخالفت خود با تبدیل علم به ابزاری برای کشتار تاکید کرد.
این تصمیم، بخش دیگری از شخصیت او را نشان می‌دهد: مایتنر فقط به دنبال کشف حقیقت نبود؛ برای مسئولیت اخلاقی دانشمند در برابر نتایج کارش نیز اهمیت قائل بود.
او می‌دانست علم قدرت بزرگی دارد، اما باور داشت هر قدرتی لزوما نباید به کار گرفته شود.
زنی که تاریخ نتوانست برای همیشه نادیده‌اش بگیرد
پس از پایان جنگ، نام لیزه مایتنر به‌تدریج بیشتر مورد توجه جامعه علمی قرار گرفت.
او جوایز و افتخارات متعددی دریافت کرد و در سال ۱۹۴۹ جایزه ماکس پلانک را به‌طور مشترک دریافت کرد. در سال ۱۹۶۶ نیز جایزه انریکو فرمی به او، اتو هان و فریتس اشتراسمان اعطا شد.
در سال ۱۹۶۰ به کمبریج انگلستان رفت و سال‌های پایانی عمرش را در آنجا گذراند.
او هیچ‌گاه جایزه نوبل فیزیک یا شیمی را دریافت نکرد؛ اما جامعه علمی به‌تدریج نقش اساسی او را در توضیح نظری شکافت هسته‌ای به رسمیت شناخت.
در سال ۱۹۹۷، عنصر شیمیایی شماره ۱۰۹ جدول تناوبی را به افتخار او «مایتنریوم» نام‌گذاری کردند؛ افتخاری ماندگار برای زنی که نامش زمانی در یکی از مهم‌ترین جوایز علمی جهان نادیده گرفته شده بود.
لیزه مایتنر در ۲۷ اکتبر ۱۹۶۸، در سن ۸۹ سالگی درگذشت.
روی سنگ مزارش جمله‌ای نوشته شد که به‌خوبی شخصیت او را توصیف می‌کند:
«لیزه مایتنر، فیزیکدانی که هرگز انسانیت خود را از دست نداد.»
میراث زنی که برای دیده شدن نجنگید، برای کشف حقیقت جنگید
داستان لیزه مایتنر فقط داستان یک دانشمند موفق نیست؛ داستان زنی است که بارها با موانعی روبه‌رو شد که هیچ ارتباطی با توانایی و استعدادش نداشتند.
او در دورانی زندگی کرد که زن بودن می‌توانست مانع ورود به دانشگاه، فعالیت در آزمایشگاه و حتی به رسمیت شناخته شدن یک دستاورد علمی شود. مجبور شد کشورش را ترک کند، از همکارانش دور بماند و شاهد باشد که یکی از مهم‌ترین دستاوردهای علمی زندگی‌اش بدون تقدیر شایسته از او در تاریخ ثبت می‌شود.
با این همه، او دست از پژوهش نکشید.
شاید بزرگ‌ترین درس زندگی مایتنر این باشد که ارزش یک انسان را نباید با میزان تشویق، شهرت یا جوایزی که دریافت می‌کند سنجید. گاهی جهان دیرتر از آنچه باید، حقیقت را می‌بیند؛ گاهی نام‌ها اشتباه ثبت می‌شوند و گاهی شایستگی‌ها پشت تعصب و تبعیض پنهان می‌مانند.
اما حقیقت، حتی اگر دیر، راه خود را پیدا می‌کند.
لیزه مایتنر نوبل نگرفت، اما چیزی ساخت که از یک جایزه ماندگارتر بود: سهمی انکارناپذیر در فهم جهان.
او نشان داد که می‌توان از درهای بسته عبور کرد. پس از تبعید دوباره ایستاد. در اوج بی‌عدالتی به مسیر خود ادامه داد و حتی زمانی که دیگران نامت را فراموش می‌کنند، اثری بر جهان بگذاری که هیچ‌کس نتواند نادیده‌اش بگیرد.
شاید جهان در زمان زندگی‌اش آن‌طور که شایسته بود از او تقدیر نکرد. اما امروز نام لیزه مایتنر یادآور این حقیقت است: گاهی بزرگ‌ترین پیروزی، ادامه دادن راهی است که دیگران بارها تلاش کرده‌اند تو را از آن بیرون کنند.
تو هم می‌توانی بخش قدرتمند خودت را بشناسی
داستان زنانی مثل لیزه مایتنر نشان می‌دهد که قدرت همیشه در سروصدا و شهرت خلاصه نمی‌شود. گاهی قدرت واقعی در شجاعت، جسارت ، استمرار و توانایی دیدن چیزی است که دیگران هنوز نمی‌بینند.
اما زنان موفق و تاثیرگذار چه ویژگی‌هایی دارند؟
چه چیزی به آن‌ها کمک می‌کند در مسیر خودشان بمانند، از محدودیت‌ها عبور کنند و به توانایی‌هایشان اعتماد داشته باشند؟
اگر می‌خواهی با ویژگی‌هایی آشنا شوی که در شکل‌گیری شخصیت و مسیر زنان قدرتمند نقش دارند، دوره جامع زنان قدرتمند برای تو طراحی شده است.
در این دوره با ۳۳ ویژگی مهم آشنا می‌شوی و یاد می‌گیری چطور بخش قدرتمند درونت را بهتر بشناسی، روی توانایی‌هایت کار کنی و نگاهت را به خودت و مسیر زندگی‌ات تغییر دهی.
شاید لازم نباشد برای تبدیل شدن به یک زن قدرتمند، کسی دیگر شوی؛
شاید کافی باشد بخش قدرتمندی را که همین حالا درون تو وجود دارد، کشف کنی و به آن فرصت رشد بدهی.
