علم ما مشاوره و کوچ فردی و کسب و کار، لایف و بیزینس کوچینگ 
سکوت تدافعی کارکنان
پدیدهای پنهان، مانعی بزرگ در مسیر رشد سازمان
در بسیاری از سازمانها، مدیران از نبودِ شکایت یا مخالفت در تیم، احساس رضایت میکنند. اما سکوت همیشه نشانه رضایت نیست؛ گاه فریادیست که در دل خفه شده است. سکوت تدافعی (Defensive Silence)، شکلی پنهان از انفعال کارکنان است که به دلایل روانی و سازمانی، از بیان ایدهها، مشکلات، انتقادات یا حتی پیشنهادات خودداری میکنند. در ظاهر، کارمندان “موافق” و “مطیع” به نظر میرسند؛ اما در واقع، سازمان در حال از دست دادن سرمایهی فکری و عاطفی بزرگیست. این مقاله به بررسی چیستی، دلایل، نشانهها، پیامدها و راهکارهای مقابله با سکوت تدافعی در محیط کار میپردازد.تعریف سکوت تدافعی
سکوت تدافعی چیست؟ نوعی مکانیسم روانی و رفتاری است که در آن کارکنان به دلیل ترس، بیاعتمادی، یا تجربههای منفی قبلی، تصمیم میگیرند عمداً چیزی نگویند.
انواع سکوت سازمانی (طبق پژوهش Morrison & Milliken):
- سکوت تدافعی: برای حفظ امنیت شخصی.
- سکوت مطیعانه (Acquiescent Silence): از روی بیتفاوتی یا احساس بیقدرتی.
- سکوت نوعدوستانه: برای حفظ احساسات دیگران یا احترام.
دلایل شکلگیری سکوت تدافعی
- فرهنگ تنبیهی یا اقتدارگرا وقتی اشتباهات با سرزنش یا مجازات روبرو شود، افراد ترجیح میدهند سکوت کنند.
- تجربههای منفی قبلی وقتی بازخورد یا پیشنهاد قبلی با بیتوجهی یا واکنش منفی روبرو شده.
- نبودِ امنیت روانی (Psychological Safety) کارمندان احساس میکنند که صحبت کردن ممکن است جایگاهشان را تهدید کند.
- رهبران ناآگاه یا کنترلگر مدیرانی که شنونده خوبی نیستند یا فقط نظرات خود را میپذیرند.
- رقابت سمی و سیاستهای درونسازمانی فضایی که در آن حرف زدن ممکن است باعث آسیب به فرد شود.
- کمبود اعتماد متقابل عدم رابطه صادقانه بین مدیران و کارکنان.
نشانههای سکوت تدافعی در سازمان
- جلساتی که در آن فقط مدیر حرف میزند.
- کارمندانی که “همیشه” موافقند.
- فقدان پیشنهاد جدید از جانب تیم.
- کارکنانی که فقط «وظیفه» انجام میدهند، نه «ابتکار».
- ترس از انتقاد یا بازخورد دادن.
- انتقال اطلاعات مهم به تعویق افتاده یا اصلاً منتقل نمیشود.
پیامدهای مخرب سکوت تدافعی
- 1. کاهش نوآوری و خلاقیت
- ۲. عدم شناسایی مشکلات پیش از بحرانیشدن
- ۳. فرسایش اعتماد بین مدیران و کارکنان
- ۴. افزایش استرس و نارضایتی درونی کارکنان
- ۵. افزایش ترک سازمانی (Turnover)
- ۶. تصمیمگیریهای نادرست مدیران بر اساس دادههای ناقص یا جعلی
راهکارهای کاهش و درمان سکوت تدافعی
1. ایجاد امنیت روانی
- پذیرش اشتباه به عنوان فرصت یادگیری
- پاسخ مثبت به نظرات و انتقادات
- الگوسازی توسط مدیران (مدیر اشتباه خود را بپذیرد)
2. فرهنگ بازخورد سازنده
- آموزش کارکنان و مدیران در دادن و گرفتن بازخورد
- استفاده از چارچوبهایی مثل SBI (Situation-Behavior-Impact)
3. فضای امن برای بیان نظر
- جلسات ناشناس (مثلاً فرم دیجیتال با نام اختیاری)
- ایجاد «کانالهای بیخطر» برای حرفزدن: مثلاً جلسه با واسطه (مشاور منابع انسانی)
4. گوشدادن فعال توسط مدیران
- نه فقط شنیدن، بلکه درک کردن، همدلی و واکنش مناسب
- سکوت در جلسات و دادن فضا برای صحبت کارمندان
5. پاداش دادن به شهامت بیان
- نه فقط به نتایج، بلکه به مشارکت و پیشنهاد
- گرامی داشتن اشتراکگذاریهای سازنده
6. تربیت مدیران میانرده به عنوان «پُل اعتماد»
- اغلب سکوت، نه با مدیر عامل، بلکه با سرپرست مستقیم اتفاق میافتد.
جمع بندی
سکوت تدافعی، علامتی پنهان ولی هشداردهنده است که اگر دیده نشود، میتواند پایههای یک کسبوکار را فرسوده و پوسیده کند. در دنیای پیچیده و رقابتی امروز، هیچ سازمانی نمیتواند بدون صدای درون خود، رشد کند. مدیران آگاه، قبل از شنیدن صدای بازار، باید صدای خاموش کارکنان خود را بشنوند. درمان این سکوت، نه با دستور، بلکه با اعتمادسازی، گوشدادن و فرهنگسازی ممکن است. رزرو جلسه مشاوره و کوچینگ با دکتر شهریار مرزبان: 09164052373
آرشیو مقالات منابع انسانی (کلیک کنید)
آرشیو مقالات کسب و کار (کلیک کنید)
برای اشتراک گذاری این صفحه کلیک کنید: واتساپ | تلگرام
مشاوره کسب و کار با دکتر مرزبان (کلیک کنید)| کوچینگ فردی با دکتر مرزبان (کلیک کنید)
من بارها مقالات شما رو با همکارام به اشتراک گذاشتم، چون هر کدوم میتونه شروع یک بحث جدی در جلسات کاری باشه. خیلی آموزنده و کاربردی هستن.
یکی از بهترین ویژگیهای سایت شما اینه که محتوای رایگان با کیفیت عالی داره